Biznes olamida shunday vaziyatlar bo'ladiki, hamkor o'z majburiyatlarini bajarmaydi. Pul to'lamaydi, tovar yetkazmaydi yoki shartnoma shartlarini buzadi. Bunday hollarda ko'pchilik sudga murojaat qiladi. Lekin sud jarayoni bir necha oy davom etishi mumkin. Bu vaqt ichida qarzdor nimalar qilishi mumkin? Bank hisoblarini bo'shatishi, ko'chmas mulkini sotishi, kompaniyasini tugatishi yoki aktivlarini boshqa shaxslarga o'tkazishi mumkin. Natijada, sud g'alaba qozonilsa ham, undirish uchun hech narsa qolmaydi.
Aynan shu muammoni hal qilish uchun qonunchilikda da'voni ta'minlash instituti mavjud.
Da'voni Ta'minlash Nima?
Bu — sud jarayoni davomida javobgarning mol-mulki yoki pul mablag'larini "muzlatib" qo'yish imkonini beradigan huquqiy vosita. Boshqacha aytganda, da'vogar suddan so'rashi mumkinki, javobgar ishning oxirigacha o'z aktivlarini sotolmasin yoki o'tkazolmasin.
Iqtisodiy protsessual kodeksining (keyingi o'rinlarda IPK) 93-moddasiga ko'ra, agar bunday choralar ko'rilmasa sud qarorini ijro etish qiyinlashishi yoki imkonsiz bo'lib qolishi mumkin bo'lsa, sud da'voni ta'minlash choralarini qo'llashi mumkin.
Qanday Choralar Mavjud?
IPKning 94-moddasida asosiy choralar keltirilgan:
Bank hisoblariga va mol-mulkga xatlab qo'yish — sud javobgarning bank hisoblaridagi pulni muzlatishi, ko'chmas mulk, transport vositalari va boshqa aktivlarga xat qo'yishi mumkin.
Muayyan harakatlarni taqiqlash — sud javobgarga aksiyalarni sotish, yangi shartnomalar tuzish yoki kompaniya ustav fondini kamaytirish kabi harakatlarni taqiqlashi mumkin.
Uchinchi shaxslarga taqiq qo'yish — sud boshqa shaxslarga javobgarga pul o'tkazishni yoki mol-mulk berishni taqiqlashi mumkin.
Nizoli mol-mulkni saqlovchiga topshirish — agar nizo predmeti aniq bir mol-mulk bo'lsa va uning buzilishi yoki yo'qolishi xavfi bo'lsa, sud uni neytral saqlovchiga topshirishni buyurishi mumkin.
Sud bir vaqtning o'zida bir nechta choralarni ham qo'llashi mumkin. Asosiysi, choralarning umumiy qiymati da'vo summasidan oshmasligi kerak.
Qanday Ishlaydi?
Da'vogar da'vo ariza bilan sudga murojaat qilganda, da'voni ta'minlash to'g'risidagi arizani ham taqdim etishi mumkin. Bu holatda javobgar oldindan xabardor qilinishi shart emas. Sud arizani ko'rib chiqadi va tegishli ajrim chiqaradi. Javobgar bu haqda ajrim ijro etilgandan keyin xabar topsa, qo'llanilgan choraga norozi bo'lsa, uni bekor qilish uchun sudga yetarli asoslar keltirishi lozim.
Agar da'voni ta'minlash to'g'risidagi ariza sud muhokamasi davomida berilsa, sud taraflarning fikrlarini eshitadi va shundan keyin vakolatli sudya arizani qanoatlantirish yoki rad etish haqida ajrim chiqaradi.
IPKning 98-moddasiga ko'ra, da'voni ta'minlash to'g'risidagi ajrim darhol ijro etiladi. Vakolatli tashkilot o'sha kuni bank hisoblarini muzlatishi yoki mol-mulkga xat qo'yishi mumkin.
Nimalarni Hisobga Olish Kerak?
Da'vogar sudga tushuntirib berishi kerakki, agar choralar ko'rilmasa, kelajakda sud qarorini ijro etish qiyin bo'ladi. Masalan, javobgar yaqinda boshqa kreditorlar oldidan qochgan, aktivlarni sotayotgan yoki moliyaviy ahvoli yomonlashayotgan bo'lsa — bu yaxshi asoslar.
Mutanosiblik talab qilinadi. Agar da'vo 100 million so'm bo'lsa, 500 million so'mlik mol-mulkni muzlatishni so'rab bo'lmaydi.
Xavf ham bor. IPKning 100-moddasiga ko'ra, agar da'vogar ishni yutqazsa, javobgar undan da'voni ta'minlash choralari tufayli ko'rgan zararini undirishga haqli. Shuning uchun bu vosita faqat asosli da'volar uchun ishlatilishi kerak.
Amaliy Misol
"Alfa" kompaniyasi "Beta" kompaniyasiga 200 million so'mlik tovar yetkazdi. "Beta" to'lovni 60 kun ichida amalga oshirishi kerak edi, lekin muddat o'tdi — pul kelmadi.
"Alfa" Iqtisodiy sudga da'vo arizasi topshirdi va shu bilan birga da'voni ta'minlash to'g'risida ariza berdi. Arizada "Beta"ning so'nggi oyda boshqa kreditorlarga ham to'lamagani va aktivlarni sotishga urinayotgani haqida dalillar keltirildi.
Sud arizani ko'rib chiqdi va da'voni ta'minlash to'g'risida ajrim chiqardi. "Beta"ning asosiy bank hisobiga xatlov qo'yildi va ofis binosi bo'yicha Kadastr agentligiga taqiq qo’yish yuklatildi. "Beta" bu haqda faqat bank hisobi muzlatilganda bildi.
"Beta" ajrimni bekor qilish uchun sudga murojaat qildi, lekin yetarli asos keltira olmadi. Natijada, "Beta" ishni hal qilish uchun muzokaralarga kelishga majbur bo'ldi. Ikki oy ichida taraflar kelishuvga erishdi va "Alfa" o'z pulini oldi.
LexCorp Qanday Yordam Beradi?
Da'voni ta'minlash — kuchli vosita, lekin uni to'g'ri qo'llash tajriba talab qiladi. Noto'g'ri asoslangan ariza rad etiladi. Noto'g'ri tanlangan chora samarasiz bo'ladi.
LexCorp jamoasi tijorat nizolari va sud jarayonlarida ixtisoslashgan. Kompaniya mijozlarga qarzdorning aktivlarini aniqlashda, samarali da'voni ta'minlash strategiyasini ishlab chiqishda, arizalarni tayyorlash va sudda vakillik qilishda yordam beradi.
Maqsad oddiy: sud g'alabasi qog'ozda qolmasin, balki haqiqiy pul qaytsin.