O'zbek hamkoringiz 6 oydan beri $150,000 to'lamayapti. Mahalliy distribyutoringiz eksklyuzivlik shartnomasini buzmoqda. Pudratchi loyihani yarmida tashlab ketdi. Endi nima qilasiz?
Iqtisodiy nizolar eng yaxshi tekshiruvdan keyin ham sodir bo'ladi. Xorijiy kompaniyalar uchun notanish huquqiy tizim qo'shimcha stress va noaniqlik keltiradi.
Ushbu qo'llanma sizga aniq yo'l ko'rsatadi — sudgacha nima qilish kerak, sud jarayoni qanday o'tadi va g'alaba qozonganingizda pulni qanday olasiz.
BIRINCHI BOSQICH: SUDGACHA BO'LGAN DAVR
Sud ishini boshlashdan oldin to'g'ri tayyorgarlik muvaffaqiyatning 70 foizini belgilaydi.
Hujjatlarni to'plash
Barcha shartnomalar, qo'shimcha kelishuvlar va yozishmalarni yig'ing. Dalillarni vaqt tartibida joylashtiring. Guvohlarni aniqlang. Elektron pochta, messenger yozishmalari, to'lov hujjatlari — barchasi muhim.
Haqiqiy zararni hisoblab chiqing
To'g'ridan-to'g'ri yo'qotishlar qancha? Qo'shimcha zararlar bormi? Foizlar qanday hisoblanadi? Undirish ehtimolini baholang. Sud aniq raqamlarni talab qiladi — taxminiy summalar ishlamaydi.
Shuningdek qarshi tomonni baholang. Ularning mumkin bo'lgan himoya dalillari nima? Agar yutib chiqsangiz, ular to'lay oladimi? O'zbekistonda aktivlari bormi? Bank hisoblarida pul bormi?
Muhim: Aktivsiz kompaniyadan hukm olishning ma'nosi yo'q. Ba'zan to'lov rejali kelishuv ijro qilib bo'lmaydigan hukmdan yaxshiroq.
Talabnoma yuborish
O'zbekistonda sudga murojaat qilishdan oldin da'vogar sudgacha nizoni hal qilishga harakat qilganini isbotlashi kerak. Agar sud da'vogar sudgacha nizoni hal etishga harakat qilmagan deb hisoblasa, da'vo arizasini ko'rmasdan qoldirishi va hatto ish yuritishni tugatishi ham mumkin.
Talabnomada aniq talablar va summalar ko'rsatilishi kerak. Javob berish uchun belgilangan muddat ichida nizo hal etish choralari ko'rilmasa, sudga da'vo arizasi kiritilishi mumkin.
IKKINCHI BOSQICH: SUD JARAYONI
Agar muzokaralar natija bermasa, iqtisodiy sudga murojaat vaqti keldi.
Qaysi sud ko'radi?
Odatda iqtisodiy nizolar uchun tumanlararo sudlar birinchi instansiya hisoblanadi. Biroq taraflardan biri xorijiy davlatda ro'yxatdan o'tgan bo'lsa, vaziyat boshqacha.
Iqtisodiy Protsessual Kodeksining 32-moddasiga ko'ra, taraflardan biri O'zbekiston Respublikasi norezidenti — chet el shaxsi bo'lgan ishlarni javobgarning joylashgan joyiga qarab Qoraqalpog'iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari ko'radi.
Ba'zi ishlar esa to'g'ridan-to'g'ri Oliy Sudda ko'riladi. Davlat boshqaruv organlari o'rtasidagi iqtisodiy bitimlardan kelib chiqadigan nizolar, yirik investorlarning investitsiyaviy nizolari va raqobatga oid ishlar shular jumlasidan.
Jarayon qanday o'tadi?
Birinchi qadam — da'vo arizasini dalillar bilan birga topshirish. Sud sudyani tayinlaydi va dastlabki yig'ilish belgilaydi. Asosiy yig'ilishda dalillar taqdim etiladi va guvohlar so'roq qilinadi. Keyin Hal Qiluv Qarori chiqariladi.
Apellyatsiya muddati 1 oy. Kassatsiya muddati esa 6 oygacha.
Qancha vaqt ketadi?
Oddiy qarz undirish: 2 oy atrofida. Murakkab shartnoma nizosi: 6 oygacha. Sudning borishiga qarab muddat uzaytirilishi mumkin.
Xarajatlar
Davlat boji: da'vo summasining 2 foizi (cheklangan). Yuridik vakillik: murakkablikka qarab shartnoma asosida belgilanadi. Ekspert guvohlar kerak bo'lsa, bu sud xarajatlari ham da'vogarga yuklanishi mumkin, lekin qaror chiqqanda javobgardan undirilishi ham mumkin.
UCHINCHI BOSQICH: MIB ORQALI IJRO
Sudda g'alaba qozonish jangning yarmi. Pulni olish — ikkinchi yarmi.
Ijro varaqasi olganingizdan keyin
Sud ijro varaqasini beradi. Bu hujjatlar bilan javobgarning bankidagi hisobraqamiga band solish va mavjud mablag'laridan undirish uchun javobgarning hisob raqami mavjud bankka murojaat qilasiz.
Agar hisobida yetarli mablag' bo'lmasa, bank hujjatni ijrosiz qaytaradi. Shundan keyin bu hujjat bilan Majburiy Ijro Byurosiga (MIB) murojaat qilasiz.
MIB nima qila oladi?
Bank hisoblarini muzlatish va pulni yechib olish. Mol-mulkni xatlovga olish va kimoshdi savdosida sotish. Kompaniya rahbarlariga chet elga chiqishni cheklash. Boshqa aktivlarni undirish.
Qancha vaqt ketadi?
Odatda 2-6 oy qo'shimcha. Ba'zi hollarda, ayniqsa qarshi tomon aktivlarini yashirayotgan bo'lsa, ko'proq vaqt ketishi mumkin.
QACHON XORIJIY KOMPANIYALAR YUTADI?
Kuchli natijalarga ega ishlar odatda quyidagilarga ega: aniq yozma shartnomalar, aniq shartlar bilan; hujjatlashtirilgan ijro va buzilish dalillari; to'g'ri bajarilgan talabnoma tartibi; dalillar bilan tasdiqlangan real zarar hisoblari; tajribali mahalliy yuridik vakillik; jarayon uchun sabr.
Qiyinchiliklarga duch keladigan ishlar: og'zaki kelishuvlar yoki noaniq shartnomalar; nima bo'lganining yomon hujjatlanishi; real bo'lmagan zarar talablari; o'zini o'zi himoya qilishga urinish; darhol hal bo'lishini kutish.
Asosiy maslahat: Qanchalik erta harakat qilsangiz, dalillarni yig'ish shunchalik oson va undirishning iloji shunchalik ko'p.